Đề cương tuyên truyền kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Phạm Hữu Lầu (1906 - 2026)

I. KHÁI LƯỢC TIỂU SỬ VÀ QUÁ TRÌNH HOẠT ĐỘNG CÁCH MẠNG CỦA ĐỒNG CHÍ PHẠM HỮU LẦU

Đồng chí Phạm Hữu Lầu, bí danh Tư Lộ, sinh năm 1906, quê làng Hoà An, tổng An Tịnh, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc (nay là phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp) - Vùng đất trù phú, giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, anh hùng cách mạng.

Từ nhỏ là người ham học, học giỏi. Năm 1919, khi mới 13 tuổi, do hoàn cảnh gia đình khó khăn, cha mất sớm, Phạm Hữu Lầu phải nghỉ học để phụ giúp gia đình, làm nhiều công việc như thợ sơn, thợ hớt tóc để cùng mẹ chăm lo, nuôi dưỡng hai em.

Thời niên thiếu, Phạm Hữu Lầu đã sớm tiếp xúc với tư tưởng tiến bộ của các bậc chí sĩ yêu nước; chứng kiến, thấu hiểu nỗi khổ của người dân mất nước, sớm hình thành ý chí cách mạng, đấu tranh giành độc lập dân tộc.

Trong những năm 1925-1926, Phạm Hữu Lầu tham gia phong trào yêu nước, truy điệu và để tang chí sĩ Phan Chu Trinh; đòi ân xá chí sĩ Phan Bội Châu…

Tháng 9/1928, Phạm Hữu Lầu gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, là một nhân cốt lãnh đạo chi hội ở Cao Lãnh. Tháng 10/1929, Đồng chí trở thành một trong những đảng viên An Nam Cộng sản Đảng đầu tiên ở Nam Kỳ, đảng viên An Nam Cộng sản Đảng đầu tiên ở tỉnh Sa Đéc. Sau đó, Đồng chí "đi vô sản hóa" tại Đề pô xe lửa Dĩ An (tỉnh Thủ Dầu Một, nay là tỉnh Bình Dương).

Ngày 03/02/1930, Đảng Cộng sản Việt Nam thành lập. Đồng chí Phạm Hữu Lầu được đề cử tham gia và trở thành ủy viên Ban Chấp hành Trung ương lâm thời Đảng Cộng sản Việt Nam.

Giữa năm 1930, Đồng chí đi dự Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ nhất ở Hương Cảng. Đến cảng Hải Phòng, Đồng chí bị mật thám Pháp bắt, giam tại nhiều nhà tù, đưa ra xét xử, kết án tù chung thân, phát lưu và đày ra Côn Đảo.

Năm 1936, trước sự đấu tranh mạnh mẽ của Nhân dân ta, Chính phủ Mặt trận nhân dân Pháp đã phải quyết định ân xá cho một số lớn tù chính trị, trong đó có đồng chí Phạm Hữu Lầu. Sau khi ra tù, Đồng chí hoạt động trong tại Sài Gòn, Cao Lãnh, Rạch Giá… tham gia nhóm Dân chúng (Le Peuple). Đến cuối năm 1939, Đồng chí lại bị thực dân Pháp bắt lần thứ hai và kết án 5 năm tù giam, 10 năm cấm lưu trú; cuối năm 1940, đồng chí bị đày ra Côn Đảo. Trong những năm tháng bị giam cầm, Đồng chí đã tích cực tham gia các hoạt động đấu tranh trong tù, góp phần quan trọng vào cuộc đấu tranh bảo vệ sinh mạng tù nhân ở Côn Đảo trước sự đàn áp khốc liệt của kẻ thù sau Nam Kỳ khởi nghĩa. Đồng chí tham gia giành chính quyền tại Côn Đảo năm 1945. Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, tháng 9/1945, Đồng chí được Xứ ủy Nam Bộ đón trở về đất liền. Đồng chí là Trưởng đoàn tàu Phú Quốc chở hơn 400 tù chính trị trở về đất liền, cập bến Đại Ngãi (Sóc Trăng) an toàn vào ngày 23/9/1945.

Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng chí Phạm Hữu Lầu được giao nhiều trọng trách: Bí thư Tỉnh uỷ Sa Đéc; Phó Bí thư Chủ nhiệm Việt Minh, Chủ tịch Uỷ ban Kháng chiến - Hành chính tỉnh Sa Đéc (từ năm 1945 đến năm 1949); Uỷ viên Khu uỷ Khu 8, Đại diện Uỷ ban Kháng chiến - Hành chính Nam Bộ tại khu 8, Uỷ viên Ban Kiểm tra dân - quân - chính Khu 8 (từ cuối năm 1949 đến tháng 5/1951); Bí thư Tỉnh uỷ Mỹ - Tân - Gò (được thành lập trên cơ sở hợp nhất Mỹ Tho- Tân An- Gò Công), Uỷ viên Uỷ ban Kháng chiến - Hành chính Phân Liên khu miền Đông, phụ trách vùng Đồng Tháp Mười (từ tháng 5/1951 đến tháng 12/1952); Uỷ viên Uỷ ban Kháng chiến - Hành chính Nam Bộ phụ trách Công an, Thương binh và Cựu binh, Giám đốc Sở Công an Nam Bộ,…

Tháng 10/1954, tại Hội nghị thành lập Xứ uỷ Nam Bộ, đồng chí Phạm Hữu Lầu được bầu làm Uỷ viên Thường vụ, Phó Bí thư Xứ uỷ Nam Bộ. Từ tháng 6/1957, Đồng chí làm Quyền Bí thư Xứ uỷ Nam Bộ. Cuối năm 1957, Đồng chí thôi đảm nhiệm chức vụ Quyền Bí thư Xứ ủy Nam Bộ, do bệnh lao phổi nặng. Đồng chí vẫn tiếp tục tham gia chỉ đạo trong Xứ ủy Nam Bộ cho đến khi hy sinh vào ngày 16/12/1959, tại Phnôm Pênh (Vương quốc Campuchia).

Năm 1985, lãnh đạo tỉnh Đồng Tháp đưa hài cốt Đồng chí về cải táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh (phường Mỹ Trà) và quyết định đặt tên Trường Chính trị tỉnh là Trường Phạm Hữu Lầu (nay là Trường Chính trị tỉnh Đồng Tháp).

Ngày 10/5/2024, Bộ Chính trị công nhận đồng chí Phạm Hữu Lầu là lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và cách mạng Việt Nam. Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của đồng chí Phạm Hữu Lầu là tấm gương tiêu biểu về bản lĩnh, khí tiết và lòng trung thành son sắt của người chiến sĩ cộng sản. Những cống hiến to lớn của Đồng chí đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc sẽ mãi được các thế hệ ghi nhớ, trân trọng và noi theo.

II. NHỮNG HOẠT ĐỘNG VÀ CỐNG HIẾN TO LỚN CỦA ĐỒNG CHÍ PHẠM HỮU LẦU ĐỐI VỚI SỰ NGHIỆP CÁCH MẠNG CỦA ĐẢNG VÀ DÂN TỘC TA

1. Đồng chí Phạm Hữu Lầu - Người cộng sản kiên trung

Mùa thu năm 1928, Phạm Hữu Lầu được kết nạp vào Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, đánh dấu sự chuyển biến từ một thanh niên yêu nước trở thành người cách mạng. Với cương vị là Chi hội trưởng Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên ở Cao Lãnh, Đồng chí đã lãnh đạo nhân dân đấu tranh chống lại cường quyền bóc lột, nâng cao uy tín và góp phần vào sự phát triển lực lượng của Chi hội. Nhờ những hoạt động năng nổ và hiệu quả, tháng 10/1929, đồng chí Phạm Hữu Lầu được kết nạp và trở thành một trong những đảng viên An Nam Cộng sản Đảng đầu tiên tại Nam Kỳ. Một tháng sau, tháng 11/1929, Đồng chí được bầu làm Bí thư Chi bộ An Nam Cộng sản Đảng đầu tiên tại ấp Hòa Lợi, làng Hòa An. Cuối năm 1929, Đồng chí tham gia vô sản hóa, xây dựng phong trào công nhân ở đề-pô xe lửa Dĩ An, tuyên truyền, giác ngộ lý tưởng cộng sản cho giai cấp công nhân, đưa đến sự ra đời của Chi bộ Đảng và tổ chức Công hội đỏ của xí nghiệp xe lửa Dĩ An.

Sau Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản, thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng chí Phạm Hữu Lầu giữ cương vị là Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương lâm thời của Đảng. Đồng chí đã có nhiều hoạt động phong phú, đóng góp to lớn trong việc chỉ đạo thành lập các Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tại khu vực Nam Kỳ; góp phần vào quá trình hoàn tất việc hợp nhất tổ chức Đảng Cộng sản Việt Nam trên toàn quốc và chỉ đạo phong trào đấu tranh cách mạng sôi động ở Nam Kỳ.

Ngày 24/7/1930, đồng chí Phạm Hữu Lầu bị bắt tại Hải Phòng khi chuẩn bị sang Hồng Kông dự Hội nghị Trung ương sắp diễn ra. Kẻ thù đã tìm mọi cách mua chuộc, dụ dỗ, tra tấn nhằm khai thác các thông tin về tổ chức Đảng nhưng không thể lay chuyển được bản lĩnh, tinh thần kiên trung, bất khuất của người cộng sản Phạm Hữu Lầu. Chúng kết án tù chung thân với Đồng chí, phát lưu và đày ra Côn Đảo vào giữa năm 1931.

Trong nhà tù Côn Đảo, đồng chí Phạm Hữu Lầu cùng với các đảng viên bị giam giữ đã biến nhà tù thành trường học cách mạng, tích cực hoạt động, lãnh đạo tù nhân đoàn kết, đấu tranh đòi cải thiện đời sống, bảo vệ sinh mạng và tổ chức lớp học tập văn hóa, lý luận nhằm đào tạo cán bộ.

Năm 1936, trước sự đấu tranh mạnh mẽ của Nhân dân ta, Chính phủ Mặt trận Bình dân Pháp đã ra quyết định ân xá cho một số lớn tù chính trị trong đó có đồng chí Phạm Hữu Lầu. Ra tù, trở về đất liền, Đồng chí bắt liên lạc với tổ chức và tích cực hoạt động trong báo Dân chúng. Do những hoạt động tích cực trong phong trào đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ, đồng chí Phạm Hữu Lầu bị thực dân Pháp coi là "phần tử nguy hiểm", bị trục xuất khỏi Sài Gòn, đưa về quản thúc tại Cao Lãnh.

Trở về quê hương, đồng chí Phạm Hữu Lầu vẫn tiếp tục tham gia lãnh đạo cuộc đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ và bị thực dân Pháp bắt lần hai, bị kết án 5 năm tù giam, 10 năm lưu đày biệt xứ. Cuối năm 1940, đồng chí bị đày ra Côn Đảo lần hai.

Trong tù, Đồng chí luôn giữ vững ý chí đấu tranh, hăng say học tập và hoạt động giúp đỡ anh em tù nhân. Đặc biệt, đồng chí Phạm Hữu Lầu đã có đóng góp tích cực cùng các đồng chí bị giam giữ tổ chức tốt công tác cứu tế tù nhân, bảo vệ mạng sống cho nhiều tù chính trị. Cách mạng Tháng Tám thành công, ngày 23/9/1945, đồng chí Phạm Hữu Lầu cùng nhiều đồng chí khác được trả tự do và trở về đất liền.

2. Đồng chí Phạm Hữu Lầu - Nhà lãnh đạo tài năng, tận tụy

Từ tháng 02/1930 đến khi bị bắt, tháng 7/1930, đồng chí thực hiện nhiệm vụ của một ủy viên Trung ương. Trong những năm 1936 - 1939, đồng chí tham gia công tác tổ chức và hoạt động của báo Dân chúng. Từ tháng 10/1945 đến tháng 10/1954, Đồng chí đã kinh qua các chức vụ chính: Bí thư Tỉnh uỷ Sa Đéc; Chủ tịch Uỷ ban Kháng chiến Hành chính tỉnh Sa Đéc; Khu uỷ viên, Phó Bí thư Khu uỷ Khu 8 phụ trách Ban Kiểm tra Khu 8, Bí thư Tỉnh uỷ Mỹ Tho, Uỷ viên Uỷ ban Kháng chiến Hành chính Nam Bộ kiêm Giám đốc Sở Công an Nam Bộ và phụ trách Thương binh và Cựu binh. Trong điều kiện công cuộc kháng chiến đầy khó khăn gian khổ, đồng chí Phạm Hữu Lầu bằng tinh thần yêu nước, nhiệt huyết cách mạng đã đem hết trí tuệ, tài năng và kinh nghiệm để phục vụ cách mạng và đã hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân giao phó.

Tháng 10/1954, tại Hội nghị thành lập Xứ uỷ Nam Bộ, đồng chí Phạm Hữu Lầu được bầu làm Phó Bí thư Xứ uỷ. Sau Hội nghị Xứ uỷ Nam Bộ lần thứ hai họp ở PhnômPênh, đồng chí Lê Duẩn ra miền Bắc nhận nhiệm vụ mới, tháng 6/1957, đồng chí Phạm Hữu Lầu giữ chức Quyền Bí thư Xứ uỷ.

Với vai trò là cán bộ chủ chốt của Xứ uỷ Nam Bộ, trong giai đoạn phong trào cách mạng miền Nam bị địch dìm trong máu, đồng chí Phạm Hữu Lầu đã cùng tập thể Xứ uỷ chèo lái phong trào cách mạng miền Nam đấu tranh giữ gìn lực lượng, chống chính sách "tố cộng, diệt cộng" của địch. Trong hoàn cảnh đường hướng và phương châm đấu tranh của phong trào cách mạng miền Nam còn nhiều bất cập, Đồng chí đã cùng tập thể Xứ uỷ phát huy tinh thần chủ động, thực hiện linh hoạt sự chỉ đạo của Trung ương, từng bước đưa cuộc đấu tranh từ chính trị đơn thuần sang đấu tranh chính trị có vũ trang tự vệ, xây dựng lực lượng vũ trang gắn với đấu tranh vũ trang chính trị.

Giữa lúc công cuộc cách mạng của nhân dân miền Nam đang ở thời điểm gay go quyết liệt nhất, vì bệnh nặng đồng chí Phạm Hữu Lầu đã hy sinh vào ngày 16/12/1959 tại Campuchia. Với tư duy chính trị nhạy bén, bản lĩnh kiên định, năng lực lãnh đạo và tầm nhìn chiến lược, từ những ngày đầu tham gia phong trào cách mạng cho đến cuối đời, đồng chí Phạm Hữu Lầu luôn được Đảng và Nhân dân tin tưởng giao phó nhiều trọng trách quan trọng. Trải qua những chặng đường cách mạng đầy gian khổ, hy sinh, Đồng chí luôn thể hiện phẩm chất của một nhà lãnh đạo cách mạng kiên trung, có năng lực tổ chức, tập hợp quần chúng và lãnh đạo phong trào, hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ được giao, có nhiều đóng góp quan trọng đối với sự

nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc.

3. Đồng chí Phạm Hữu Lầu - Tấm gương đạo đức cách mạng sáng ngời

Đồng chí Phạm Hữu Lầu là tấm gương tiêu biểu về phẩm chất, đạo đức của người chiến sĩ cách mạng, tuyệt đối trung thành với lý tưởng của Đảng, với Tổ quốc và Nhân dân; luôn đặt lợi ích của Tổ quốc và Nhân dân lên trên hết, trước hết. Với lối sống giản dị, khiêm tốn, gần gũi, hết lòng vì đồng bào, đồng chí và tinh thần hy sinh cao cả, Đồng chí đã để lại hình ảnh cao đẹp của người chiến sĩ cộng sản kiên trung, bất khuất, suốt đời phấn đấu vì độc lập dân tộc và hạnh phúc của Nhân dân.

Cuộc đời hoạt động cách mạng của Đồng chí gắn liền với những chặng đường đấu tranh đầy gian khổ, hy sinh của phong trào cách mạng Nam Bộ. Trên các cương vị công tác được Đảng giao, đặc biệt là Quyền Bí thư Xứ ủy Nam Bộ, Đồng chí đã thể hiện tinh thần trách nhiệm, bản lĩnh và năng lực lãnh đạo, góp phần củng cố tổ chức Đảng, tập hợp lực lượng, duy trì và phát triển phong trào cách mạng, giữ vững niềm tin và ý chí đấu tranh của cán bộ, đảng viên và quần chúng Nhân dân Nam Bộ. Những đóng góp của Đồng chí góp phần làm nên truyền thống kiên cường, bất khuất của Nam Bộ - "Thành đồng Tổ quốc" trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc. Phẩm chất đạo đức cách mạng, bản lĩnh chính trị, tinh thần tận tụy, ý chí kiên cường và sự hy sinh của Đồng chí Phạm Hữu Lầu đã trở thành một phần tiêu biểu trong truyền thống cách mạng của Đảng bộ và Nhân dân Đồng Tháp, của Nam Bộ và cả nước. Cuộc đời và sự nghiệp của Đồng chí là minh chứng sinh động cho tinh thần suốt đời phấn đấu, hy sinh vì Đảng, vì Tổ quốc và Nhân dân; là tấm gương để cán bộ, đảng viên và các thế hệ hôm nay, nhất là thế hệ trẻ, học tập, noi theo trong tu dưỡng, rèn luyện bản lĩnh chính trị, đạo đức cách mạng, tinh thần trách nhiệm và ý thức phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân

III. HỌC TẬP TẤM GƯƠNG ĐỒNG CHÍ PHẠM HỮU LẦU TRONG CÔNG CUỘC XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ TỔ QUỐC HIỆN NAY

Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ, thuận lợi, đồng thời cũng đứng trước không ít khó khăn, thách thức. Yêu cầu xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; phát triển nhanh và bền vững đất nước đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối nhất là bản lĩnh chính trị, năng lực lãnh đạo, tinh thần trách nhiệm và phẩm chất đạo đức của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Trong bối cảnh đó, học tập và phát huy tấm gương đồng chí Phạm Hữu Lầu trước hết là tiếp tục rèn luyện bản lĩnh chính trị, giữ vững niềm tin, kiên định mục tiêu, lý tưởng của Đảng; có ý chí vượt qua khó khăn, thử thách. Bản lĩnh của người cán bộ, đảng viên hôm nay không chỉ thể hiện ở sự kiên định về chính trị mà còn ở năng lực nhận diện, phân tích và xử lý đúng đắn những vấn đề mới phát sinh; chủ động đấu tranh với thông tin sai trái, xuyên tạc, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, góp phần tạo sự thống nhất trong Đảng, đồng thuận trong xã hội.

Tấm gương đồng chí Phạm Hữu Lầu còn nhắc nhở mỗi cán bộ, đảng viên về tinh thần trách nhiệm và thái độ tận tụy đối với công việc. Trong những năm tháng hoạt động cách mạng đầy gian khổ, hiểm nguy, Đồng chí luôn sẵn sàng nhận và hoàn thành nhiệm vụ được Đảng giao, đặt yêu cầu của cách mạng và lợi ích của Nhân dân lên trên lợi ích cá nhân. Đối với cán bộ, đảng viên hôm nay, tinh thần đó cần được cụ thể hóa bằng việc khắc phục tư tưởng ngại khó, ngại khổ, né tránh, đùn đẩy hoặc sợ trách nhiệm; chủ động, quyết liệt trong thực hiện nhiệm vụ; đổi mới tư duy, phương pháp công tác; dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Kiên định về mục tiêu, nguyên tắc phải đi đôi với năng động, sáng tạo trong tổ chức thực hiện; nói đi đôi với làm; chủ trương, nghị quyết phải được cụ thể hóa thành chương trình, nhiệm vụ và kết quả thực chất, tạo chuyển biến rõ nét trong thực tiễn và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân.

Một giá trị nổi bật trong tấm gương đồng chí Phạm Hữu Lầu là sự gắn bó mật thiết với đồng chí, đồng bào và Nhân dân. Phát huy giá trị đó trong điều kiện hiện nay đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên phải thực sự gần dân, trọng dân, hiểu dân, lắng nghe Nhân dân và chịu sự giám sát của Nhân dân; lấy sự hài lòng, đồng thuận và quyền, lợi ích chính đáng của Nhân dân làm một trong những thước đo hiệu quả công tác. Cùng với việc đổi mới phương pháp lãnh đạo, quản lý, cần chủ động nắm bắt tình hình tư tưởng, dư luận xã hội; tăng cường đối thoại, kịp thời giải quyết những vấn đề chính đáng, hợp pháp của Nhân dân ngay từ cơ sở; nâng cao chất lượng thông tin, tuyên truyền, tạo sự minh bạch, đồng thuận và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ. Đây không chỉ là yêu cầu về phương pháp công tác mà còn là biểu hiện cụ thể của đạo đức cách mạng và trách nhiệm phục vụ Nhân dân của người cán bộ, đảng viên.

Đặc biệt, đối với thế hệ trẻ, cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí Phạm Hữu Lầu là lời nhắc nhở sâu sắc về trách nhiệm đối với đất nước. Thế hệ hôm nay đang đứng trước những yêu cầu mới về tri thức, năng lực, bản lĩnh, tinh thần sáng tạo và trách nhiệm xã hội. Noi gương các thế hệ tiền bối phải được cụ thể bằng việc không ngừng học tập, nâng cao trình độ, làm chủ khoa học, công nghệ, chủ động đổi mới sáng tạo, sống có lý tưởng, có trách nhiệm với cộng đồng, dám đảm nhận việc khó và sẵn sàng cống hiến trí tuệ, sức lực cho sự phát triển của đất nước.

Kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Phạm Hữu Lầu không chỉ là dịp tưởng nhớ, tri ân một người cộng sản kiên trung mà còn là dịp để mỗi cán bộ, đảng viên và mỗi người dân hôm nay soi chiếu vào những giá trị cao đẹp của thế hệ đi trước để tự giác tu dưỡng, rèn luyện và hành động. Bản lĩnh kiên cường, tinh thần tận tụy, ý thức trách nhiệm, đạo đức trong sáng, sự gắn bó với Nhân dân và khát vọng cống hiến của đồng chí Phạm Hữu Lầu cần tiếp tục được phát huy, trở thành động lực tinh thần trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đó chính là cách thiết thực để biến truyền thống cách mạng thành sức mạnh nội sinh, củng cố niềm tin của Nhân dân, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc và quyết tâm thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, đưa đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên phát triển mới./.